Kötü anıları silme hapı gerçek mi oluyor?

Edebiyatta ya da sinemada sayısız örneği olan bir durumdur:

Bu hapı al ve tüm belleğin sonsuza kadar silinsin.

Hafıza en önemli zihinsel fonksiyonlardan biri. Özellikle ileri yaşlarda hafıza sorunları ile birlikte giden ve demans adı verilen (en sık bilinen biçimi Alzheimer demansı) bunama durumu insanları korkutan tıbbi durumlardan biri. Bununla birlikte, aynı Jim Carrey ve Kate Winslet‘in oynadıkları ünlü film Eternal Sunshine of The Spotless Mind‘da olduğu gibi, her anıyı ömrümüzün sonuna kadar saklamak istemiyoruz. Özellikle de her hatırladığımızda bize yeniden acı veren “travmatik” anıları bir an önce unutmak istiyoruz.

You take the blue pill—the story ends, you wake up in your bed and believe whatever you want to believe.
You take the blue pill—the story ends, you wake up in your bed and believe whatever you want to believe.

Bilim insanları kötü anıları silme konusunda uzun yıllardır çalışıyorlar. Yakın zamanda Nature Molecular Psychiatry dergisinde bu konuya dair yeni ve ses getiren bir çalışma yayınlandı. Uzun yıllardır yakından tanıdığımız ve klinikte enfeksiyonları tedavi etmekte kullandığımız doksisiklin adı verilen bir antibiyotiğin kötü anıları silmekte/belirsizleştirmekte yardımcı olabileceği bulundu.
80 kişi üzerinde yapılan çalışmada deneklere ağrılı uyaranlar verildi, ancak çalışmadan önce kontrol grubundaki kişilere plasebo tablet verilirken diğer gruba 200 mg’lik doksisiklin tabletleri verilmişti. Ağrılı uyaranlardan sonra her iki gruptaki deneklere de yaşadıkları deneyimin olumsuzluk derecesi soruldu. Sonuca göre doksisiklin alan denekler yaşadıkları deneyimi plasebo alanlara göre üçte iki oranında daha az acılı buldular.
Doksisiklin “anı” oluşumundaki önemli enzimlerden birinin çalışmasını bozuyor.

Çalışmanın protokolü
Çalışmanın protokolü

Kısacası olan şu: Denekler uyaranları eşit derecede ağrılı hissetse de doksisiklin alanlarda bu ağrının hatırası çok daha az kalıyor.
Çalışmayı yapan Zürih Üniversitesi araştırmacıları ilacın psikoterapi ile birlikte kullanılarak mevcut kötü deneyimlerin etkilerinin de azaltılabileceği görüşünde, buna yönelik çalışmalar başlamış bile.

Yani bizi bırakıp giden eski sevgilimizi hatırladığımızda daha mı az üzüleceğiz?
Muhtemelen evet. Ancak bu ya da önümüzdeki dönemde çıkacak başka bir ilaç, aşk acılarını unutmaktan çok “travma sonrası stres bozukluğu” denen bir ruhsal bozukluğu tedavi etmeye yönelik.

Daha önce tanışmış mıydık?
Daha önce tanışmış mıydık?

Travma sonrası stres bozukluğu uzun yıllardır bilinen bir durum. Körfez Savaşları, Afganistan ve Irak’ın işgali harekatlarından dönen ABD’li askerlerde sıklıkla görülmesi nedeniyle son dönemde yeniden gündeme geldi. Bu askerlerden bazıları Afganistan ve Irak’ta gördüklerini unutamadıklarını, her gece bu olayları yeniden yaşadıkları kabuslar gördüklerini, anılarını hatırladıkça kendilerini kötü hissettiklerini ve hiçbir şeye konsantre olamayıp günlük hayatlarına devam etmekte zorluk çektiklerini söylüyorlar. Travma sonrası stres bozukluğu sadece savaşlardan sonra değil, doğal afetlerden ya da tecavüz gibi travmatik olaylardan sonra da görülebiliyor ve hastaların hayatlarına devam edebilmelerini oldukça zorlaştırıyor.

Unutmak istediğimiz kötü anıların silinmesi alanında denenen tek ilaç doksisiklin değil. Yüksek tansiyon hastalarında kan basıncını düşürmek için kullanılan bir ilaç olan propranolol de anıları silmekte faydası gösterilmiş ilaçlardan. Türkiye’de “Dideral” ismiyle bilinen ilaç da bu etkinliğini sadece küçük deneylerde kanıtladı ve üzerinde daha fazla çalışma yapılması gerekiyor.
Son olarak; bu ilaçların bu özel amaçla kullanılmasının belirli protokoller dahilinde olduğunu ve kesin sonuçlar görülmeden bu sorunlar için kullanılamayacağını vurgulamak gerek.

Bir hapla anıların güçsüz hale getirilebileceğini ve hatta silinebileceğini gösteren çalışmalar önemli ve etkileyici, bu alandaki yeni gelişmelerin de habercisi.

Not: Yazı Nisan 2018’de gözden geçirilerek güncellenmiş, Propranolol çalışması dahil edilerek yeniden okuyucuya sunulmuştur.

Kaynaklar ve ileri okuma:

  • Konuyla profesyonel olarak ilgilenen ve çalışmanın orijinalini okumak isteyenler için link:

http://www.nature.com/mp/journal/vaop/ncurrent/full/mp201765a.html

  • Çalışmayı detaylıca anlatan iki haber linki (İngilizce):

http://www.medicalnewstoday.com/releases/316773.php?tw

http://neurosciencenews.com/ptsd-doxycycline-6365/

  • Propranolol çalışması (Nature):

https://www.nature.com/articles/nn.2271

Görseller Wikimedia Commons ve IMDb

Nöronlarımız çalışkandır!

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, bize NöroBlog Podcast ya da NöroBlog YouTube kanalı üzerinden de erişebilirsiniz.