Öğrenmeyi Artıran Beyin Hücreleri Bulundu

Bellek ve öğrenmenin sinir hücresi düzeyindeki işleyişi henüz açıklığa kavuşturulmadı.

Ancak Uppsala üniversitesi’ndeki araştırmacılar, Brezilyalı meslektaşları ile birlikte öğrenmede kilit bir rol oynayan özel bir beyin nöronu keşfettiler. Neuron dergisinde yayınlanan bu çalışma, Alzheimer hastalığındaki bellek kaybını önleme konusunda potansiyel taşıyor olabilir.

Demanslı bir kişi akşam yemeğinde ne yediğini dahi unutabilir, bunun nedeni beyindeki hipokampus bölgesinde bulunan hasardır. Tam aksine, aynı kişi 40 yıl önce Norveç’te yaptığı balık avı seyahatini en ince detayına kadar tarif edebilir. Her iki durum da epizodik hafıza (olay hafızası) kullanımını gerektirir. Epizodik hafıza kişisel olarak dahil olduğumuz olayların beyinde depolanmasıdır. Demans yeni anı oluşturma yeteneğini bozar. Bu durum özellikle hastalığın başlangıç döneminde belirgindir.

Uppsala Ünversitesi’ndeki araştırmacılar, Brezilyalı meslektaşlarıyla birikte öğrenmede rol oynayan sinir hücreleri buldular. Aynı araştırma grubu daha önce ”gatekeeper hücreleri”ni ya da teknik açıdan OLM hücreleri (oreins-lacunosum moleculare) olarak bilinen hücreleri keşfetmişti. Bu hücreler, yeni anılar oluşturmada aktif olduğu bilinen beyin bölgesi hipokampusta yer alıyor. Klas Kullander’ın araştırma grubunun yeni bulguları, OLM hücre aktivitesinin beyindeki bellek kodlanmasını etkilediğini gösteriyor.

OLM hücreleri, laboratuvar fareleri üzerinde yapılan deneylerde aşırı aktif hale getirildiğinde, farelerin bellek ve öğrenme fonksiyonları bozuldu. Tam aksine, bu hücreler inaktif hale getirildiğinde, yeni bellek oluşturma fonksiyonu arttı. Bu araştırma, bellek devrelerindeki tek bir bileşenin bellek oluşumunu nasıl etkileyebileceğinin daha iyi anlaşılmasını sağladı.

Klas Kullander ”Öğrenme işlevini zayıflatabileceğimizi umuyorduk, çünkü deneyimizin sinir sistemini hücre düzeyinde bozacağını öngörüyorduk. Bununla beraber, belleğin ve öğrenmenin geliştirilebilir olduğunu bulmak şaşırtıcıydı” diyor.

Bu çalışma aynı zamanda Alzheimer hastalığı ve demanstaki bellek yitiminin önüne geçilebilmesi konusunda umut veriyor. En yaygın ve tanıdık demans tipi olan Alzheimer hastalığının ilk belirtileri zayıf hafıza ile ilişkilidir. Kısa süreli hafıza belirgin şekilde bozulmuştur. Demans belirtilerinden muzdarip olanlar için hafıza fonksiyonlarının kaybı günlük bir sorundur. Ne yazık ki demans hastalığının ilerlemesini durdurabilecek hiç bir kesin tedavi yöntemi ya da ilaç yok.

Kullander, ”Bu sebeple bir sonraki adım, insanlarla kıyaslanabilir hayvan denekleri üzerinde daha fazla deney yaparak bu konuyu daha yakından araştırmak. İnsanda OLM hücrelerini yapay olarak uyaran deneyler yapmadan önce bu konuda daha fazla bilgiye ihtiyacımız var” diyor.

Kaynaklar ve ileri okuma:

Haber Neuroscience News

Kapak Görseli Neuroscience News

Yazı ilk olarak 19 Temmuz 2018 tarihinde Neuroscience News internet sitesinde yayınlanmış ve NöroBlog ekibi tarafından Türkçeleştirilmiştir.

***

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.

***