Antik Çağ’da Bir Sinirbilimci: Herophilos

Herophilos milattan önce 335-280 yılları arasında yaşamış Yunan hekim ve anatomisttir.

Herophilos insan kadavraları üzerinde yaptığı detaylı araştırmalar nedeniyle pek çok bilim tarihçisi tarafından “ilk anatomi uzmanı” olarak gösterilir. Yunan hekimin yaptığı anatomi çalışmaları arasında beyin ve sinirler özel bir yer tutmaktadır. Öyle ki bugün nöron dediğimiz sinir hücrelerine ismini veren kişi Herophilos’tur. Herophilos sinir hücrelerini vücudu saran dev bir örümcek ağına benzetmiş ve bu ağların her birine Yunanca “iplik” anlamına gelen neuron kelimesini uygun görmüştür.

Veloso Salgado tarafından yapılan “Herophilos Anatomi Öğretirken” tablosu (1906)

Ömrünün büyük bir kısmını İskenderiye‘de geçiren Herophilos, aynı zamanda o dönemde oldukça yaygın olan ve kökenini Aristoteles’ten alan “beynin işlevinin kalbin daha iyi çalışması için kanı soğutmak olduğu” düşüncesine de karşı çıkmıştır. Bu düşünceye karşı çıkarken ortaya koyduğu en büyük kanıtı, henüz idam edilmiş insanların cesetlerini incelerken bulmuştur. Herophilos bu insanların beyinlerini incelediğinde beynin vücuttaki diğer organlara oranla daha soğuk olmadığını keşfeder, bu Aristoteles’ın beyne biçtiği “soğutucu” rolüne ters düşen bir kanıttır.

Herohilos ayrıca bugün duyu sinirleri ve motor sinirler olarak adlandırdığımız iki farklı tur sinir olduğunu da keşfeden kişidir. Duyu sinirleri dışarıdan aldığımız uyartıların omurilik aracılığıyla beyne taşınmasını sağlarken motor sinirleri beyinden vücuda yayılır ve hareket etmemizi sağlar. Herophilos bu sinirlerin omurilik, beyincik ve beyin korteksine kadar ulaştığını doğru bir biçimde betimlemiştir.

Beyindeki kan akımına dair de çalışmalar yapan Yunan hekime göre atardamarlar “yaşam soluğu” adını verdiği ve insana can veren bir töz taşır, ölülerde yaşam soluğu kaybolmuştur. Herophilos’un damarlar üzerine yaptığı çalışmaları daha sonra öğrencisi olan Erasistaros devam ettirecektir.

Kaynaklar ve ileri okuma:

Kitap Beynin ve Zihnin Kısa Tarihi / Matthias Eckoldt

Wikipedia Herophilos

Görsel Wikipedia Commons

NöroBlog Podcast 16. Bölüm: Sinirbilim Tarihi I

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.