DEHB ile Parkinson Arasındaki İlginç İlişki

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) son dönemlerde sıklıkla gündeme gelen, çocukluktan itibaren dikkat ve odaklanma sorunları ile seyreden psikiyatrik bir rahatsızlık.

DEHB, bu hastalıktan muzdarip çocuklarda okul başarısını önemli ölçüde etkileyebiliyor. Tedavi edilmeyen çocuklar hem okul yaşamlarında dikkat eksikliği kaynaklı nedenlerle başarısız olma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor, hem de hiperaktivite sebebiyle kendilerine ya da çevrelerine zarar verme davranışını daha sık sergileyebiliyorlar.

Tedavide metilfenidat (Ritalin, Concerta), deksmetilfenidat (Focalin) ve amfetamin tuzları (Adderall) gibi uyarıcı maddeler kullanılıyor.

Parkinson hastalığı ise özellikle 60 yaşından sonra görülen ve hareket bozukluğuyla giden bir hastalık. Hastalık “norodejeneratif hastalıklar” kategorisine giriyor, yani hareketin ince ayarlarını yapan beyin bölgesi olan bazal ganglia’daki sinir hücrelerinin zaman içerisinde bozulması ve ölmesi söz konusu.

Neuropsychopharmacology dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma DEHB ve Parkinson hastalığı arasındaki ilginç bir ilişkiye dikkat çekiyor.

Parkinson hastalığının 60 yasında önce ortaya çıkması oldukça ender bir durum. Bu durumda genetik sebeplerin rol oynadığı düşünülüyor. Ancak bu yeni çalışmaya göre DEHB tanısı konan hastaların 60 yaşından önce Parkinson hastalığına yakalanma oranları diğer insanlara göre 2 kat fazla. Hatta DEHB nedeniyle ilaç kullanan hastalarda erken yaşta Parkinson hastalığına yakalanma riski 8 kata kadar artıyor.

İlaç kullanıldığında erken Parkinson hastalığı riskinin artmasının sebebi ilaçların olumsuz etkisi olabilir. Zira DEHB hastalığında kullanılan ilaçlar “uyarıcı” olarak adlandırılan ve gece hayatında performansı artırmak amacıyla kullanılan yasa dışı maddelerin ilaç versiyonları ve bu yasa dışı uyuşturucuları sık kullanan insanlarda erken yaşta Parkinson görülebildiği daha önceki çalışmalarda kanıtlanmıştı.

Öte yandan alternatif bir açıklama olarak DEHB ve Parkinson’un genetik olarak akraba olduğu ve bu nedenle birinin görüldüğü insanlarda diğer hastalığın görülmesi olasılığının yükseldiği hipotezini kurmak da mümkün.

ABD’de günümüzde her 9 çocuktan birinde DEHB teşhis ediliyor ve bu çocukların büyük çoğunluğu ilaç kullanıyor. Ülkemizde de bu teşhis nedeniyle ilaç kullanan çocukların sayısı giderek artıyor. Bu nedenle bu iki hastalık arasındaki ilişkinin net olarak ortaya çıkarılması uzun dönemdeki riskleri bilmek açısından hayati önem taşıyor.

Kaynaklar ve ileri okuma:

Haber Neuroscience News

Orijinal Makale Neuropsychopharmacology

Bir Sinirbilim Belgeseli: Take Your Pills

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.