Sinirbilimde Bu Hafta #1

NöroBlog’un yeni köşesinde haftanın sinirbilim haberlerini her hafta pazar günleri sizlerle paylaşacağız.

Sinirbilimde Bu Hafta (kısaca SBH) NöroBlog Podcast kanalı üzerinden de sesli yayın olarak yayınlanacak. NöroBlog’a Spotify, Apple iTunes Podcastler, Android Stitcher Radio ya da SoundCloud üzerinden abone olabilirsiniz.

Florida State University tarafından 12.000 kişi üzerinde yapılan çalışmanın sonuçlarına göre “sosyal izolasyon” (yalnızlık) demans riskini artıran en önemli faktörlerden biri.

Yalnızlık demans gelişmesine 3 şekilde katkı sağlıyor:

1) Doğrudan beyindeki enflamasyonu artırıyor.

2) Alkol bağımlılığı ya da hareketsiz yaşama sebep olabiliyor.

3) Uyaran eksikliği beynin normal işleyişini bozuyor.

“Yaşlı yalnızlığı” giderek büyüyen bir sorun. Yaşlı insanlara “arkadaş edinin ki kendinizi demanstan koruyun” demek makul değil. Çözüm yaşlıların yalnız kalmasını önleyecek toplumsal yapılar kurabilmekte gibi görünüyor.

Son olarak, bilimsel bir çalışmada “yalnızlığı” tanımlamak kolay değil. Etrafınızda çok insan olduğu halde kendinizi yalnız hissedebilirsiniz ya da çok az insan olduğu halde yalnız hissetmeyebilirsiniz. Bu çalışmada bilim insanları bu subjektif “yalnız hissetme halini” kriter almışlar.

Yeni çalışmaya göre büyük bir suç işlenmesi durumunda jüri, kanıtların miktarından bağımsız olarak sanığın suçlu olduğuna inanma eğiliminde. Oysa büyük suçlarda verilecek cezanın yüksek olması nedeniyle kanıtın kesinliği çok önemli.

Nörohukuk sinirbilimle hukukun biraraya geldiği ve son yıllarda üzerine çok çalışılan ilginç bir alan. NöroBlog’da bu alanda yaptığımız yayınları nörohukuk etketi altında bulabilrsiniz.

Tokalaşmak istediğimizde çoğunlukla her iki taraf da sağ elini uzatır, sağ eliyle tokalaşır. Biriyle sarılıp öpüşecekken insanların genel tercihi sağ tarafa doğru yönelmektir. Neden hep sağ taraf? Yanıtı yazımızda!

Sebebi açık: Daha büyük beyinlerde daha fazla beyin hücresi bulunur ve daha fazla hücrenin bulunduğu bir organda kansere dönecek hücre mutasyonlarının gerçekleşme olasılığı daha yüksektir.

İlginç bir çalışma. Fobilerin tedavisinde yeni yöntemler gelişmesine yol açabilir.

Orta yaşlardaki erkekler üzerinde yapılmış bir çalışma. Stres nedeniyle salgılanan kortizol hormonunun beyin büyüklüğünü azalttığı ve hafızayı zayıflattığı görülmüş.

Karar alma konusundaki araştırmalar, insan beyninin nasıl manipüle edileceğine dair ilginç sonuçlar veriyor. Bu çalışma da onlardan biri.

Şiddete bağlı hızlanmış gelişmenin epigenetik sebeplere bağlı olduğu ve bu kişilerde erken biyolojik yaşlanmaya sebep olduğu düşünülüyor. Uzmanlara göre bu yaşlanmanın izlerine 8 yaşındaki çocuklarda bile rastlamak mümkün.

76 denek üzerinde yapılan çalışmadan çıkan sonuçlara göre insanlar; kilolu insanlara daha sık negatif özellikler (tembel ve özensiz gibi), zayıf insanlara ise pozitif özellikler (kendine güvenli, hevesli gibi) atfetme eğiliminde.

Denekler “klasik maskülen (örneğin geniş omuzlu) ya da klasik feminen (örneğin armut şekilli)” olduğu iddia edilen vücutlara sahip insanları daha aktif, dışa dönük ama kavgacı görme eğilimindeydi. Buna karşılık daha “dikdörtgen biçimli” vücutlara sahip insanlara “sakin, içe dönük, utangaç, sıcak” gibi sıfatlar atfettiler.

Bilim insanlarına göre apandis, nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili proteinler için bir rezervuar oluşturuyor. Yaşamın erken döneminde alınması Parkinson riskini azaltıyor. Yaşlılıkta yapılan apandis ameliyatının ise riskin azaltılmasına katkısı yok.

Parkinson toplumun %1’inden azını etkileyen, nispeten nadir görülen bir hastalık. Son çalışmalar hastalığın bağışıklık sistemiyle yakından ilgili olduğunu gösteriyor.

Önemli bir haber. Pek çok gebe hamilelik haberini alır almaz ilaçlarını bırakma eğiliminde. Ancak son çalışmalara göre bu hatalı bir davranış. Hamileliği planladığınız dönemde doktorunuzla konuşmanız ve ilaçlar konusundaki kararları doktorunuzla birlikte almanız gerek. Öte yandan annenin hamilelik dönemindeki genel sağlık durumunun bebekte psikiyatrik rahatsızlık riskine etki ettiği düşünülüyor.

Hastaların yaşam öykülerini ve MR görüntüleme verilerini birleştiren bilim insanları, farklı depresyon türlerini yaşayan insanların beyinlerindeki fonksiyonel bağlantıların farklı olduğunu gösterdiler. Keşfedilen üç depresyon türünden birinde, SSRI adı verilen ve depresyonda en çok reçete edilen ilaç grubundaki ilaçlar etki göstermiyor.

Bu sonuçlar yeni çalışmalarla desteklenirse, doktorunuz gelecekte hangi antidepresanı almanız gerektiğine beyin MR’ınıza bakarak karar verebilir.

Çalışmaya göre süperkahraman filmlerinde “ortalama bir erkek süperkahraman” bir kadın süperkahramana göre 5 kat fazla şiddet içerikli eylemde bulunuyor.

Saniyede 200 milyondan fazla işlem yapma kapasitesine sahip olan süperbilgisayar 15 milyon sterline mal oldu. 20 yılda tasarlanan ve kurulması 10 yıl süren süperbilgisayarın insan beynini bilgisayar ortamında simüle etme çalışmalarına hız kazandırması bekleniyor.

Kahvenin sinir hücrelerini koruyucu (nöroprotektif) etkileri uzun zamandır biliniyor. Son dönemde yapılan çalışmalar kahvenin MS (multipl skleroz), Alzheimer ve Parkinson gibi sinir sistemi hastalıklarına karşı koruyucu olabileceğini gösterdi.

***

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.