Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç / Sinirbilim Kitaplığı

Dış dünya ile bağlantımızı sağlayan en önemli duyumuz kuşkusuz görme duyusudur.

Beynimizde görme sistemine ayrılan alan ise, evrimin görmenin önemini bize anlatma şeklidir diyebiliriz. Görme sisteminin bizim için oluşturduğu algı öyle mükemmeldir ki etrafımızdaki tüm nesnelerin bizden bağımsız, “sonsuz dekora sahip koca bir sahne” olduğu düşüncesine kapılabiliriz. “Oysa tüm yanılsamaların en büyüğü budur” diyor Tevfik Alıcı. Çünkü bu mükemmellik bize bir ayrıntıyı unutturur: Gördüğümüz şey nesnenin kendisi değil, beynimizde tasarlanan halidir. Örneğin, bir ağaca baktığımızda gördüğümüz ağacın kendisi değil, ağacın beynimizdeki öznel tasarımıdır.

Çevreyle bağlantımızı sağlayan tanıma, hatırlama hatta somut nesne olmadığı halde zihnimizde gerçekleştirdiğimiz imgeleme de tıpkı görme algısında olduğu gibi öznel bir deneyimdir. Öznel deneyimlerin yarattığı farkındalık durumu ise bilinç (consciousness) olarak adlandırılır.

Bilinç, felsefede uzun süre filozofların zihin-beden ikilemi tartışmalarının konusu olarak yoluna devam etti. David Chalmers’ın zor problem (hard problem of consciousness) olarak tanımladığı bilinç konusuna sinirbilimcilerin, fizikçilerin ve hatta matematikçilerin artan ilgisiyle konu, bilincin bedeni nasıl etkilediğinden bilincin maddenin neresinde olduğuna, başka bir deyişle bilincin beynin neresinde olduğu tartışmalarına dönüşmüş durumda.

Peki, bilincin beyindeki yerini bulmak gerçekten mümkün mü? Yerini bulabilirsek ünlü distopik dizi Black Mirror’ da olduğu gibi bilinci başka bir ortama aktarabilir miyiz?

Bu tür sorular sizin de ilginizi çekiyorsa bu kitap tam size göre:

Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç

Kitabın yazarı Tevfik Alıcı, bilinç konusuna olan merakını ilkokul yıllarına dayandırıyor. O yıllarda sıra arkadaşı Ayşe olmanın nasıl bir deneyim olduğunu ve öğretmenin sesini Ayşe’nin de kendisiyle aynı şekilde duyup duymadığını merak ediyormuş. Merakı Alıcı’yı, Ankara Üniversitesi Psikoloji Bölümü’ne, ardından Old Dominion Üniversitesi Deneysel Psikoloji Yüksek Lisans programına ve sonra South Carolina Üniversitesi Davranışsal Sinirbilim Doktora programına ulaştırmış.

Yazar kitaba, “Bildiğimiz Bilinç” bölümünde bilincin temel özelliklerini açıklayarak başlıyor. Bilince dair genel bir bakış oluşturduktan sonra kitap, zihinsel işlevler üzerinden “zor problemin” bilimsel olarak nasıl açıklandığı konularıyla ilerliyor. Yazar, konuları daha anlaşılır kılmak için beyin hasarlarının bilinç durumunu etkilemesiyle oluşan rahatsızlıklardan yararlanmış. Örneğin, algılamanın bilinç için yeterli olmadığını, bilinçsiz bir algılama olan kör görüş olgusu üzerinden açıklamış. Bilincin davranışın ve beynin neresinde olduğu konusunda yapılan çalışmaların anlatıldığı bölümleri de kitapta bulabiliyorsunuz.

Yazar, bilimsel çalışmalara felsefenin bilince getirdiği yorumları da ilave ederek kitapta homojen bir akış sağlamış. Descartes’ tan Daniel Dennett’e kadar felsefi açıdan bilinç konusunda açıklama yapmış filozofların görüşlerine akış içinde yalın ve anlaşılır bir şekilde yer veriliyor.

Öğrenmenin Bilimsel Temelleri” kitabıyla Öğrenme Psikolojisi dersinde tanıştığım Tevfik Alıcı’ nın günlerce zihnimi meşgul eden eseri “Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç” Metis Yayınları’ndan çıkmış.

Tüm NöroBlog okurlarına tavsiye ederim.

Künye:

Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç

Yayınevi: Metis Yayınları

Yazar: Tevfik Alıcı

Sayfa Sayısı: 264

İlk Basım: Şubat 2013

Sinirbilim Kitaplığı: Mekan Yaratmak

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.