Algımızı Zorlayan Görsel İllüzyonlar

Görsel illüzyonlar algılarımız ve gerçeklik arasındaki kopukluğu gösteren ve bizi hayrete düşüren uyaranlardır. Bu yanılsamalar sadece bizleri değil sevimli dostlarımız kedileri bile hayrete düşürür.

Yanılsamalar eğlenceli olmalarının yanı sıra beynimizin evreni anlamlandırırken kullandığı mekanizmalarla ilgili pek çok şeyi anlamamıza yardımcı olurlar. Bu güne kadar yanılsamalardan anladığımız en önemli gerçekse, beynimizin anlayamadığı şeylerin yerini pek çok yöntemle doldurabildiğidir.

Gelin hep birlikte bazı eğlenceli yanılsamalara bakalım ve düşünelim.

1) Tümdengelimin Gücü

Sinirbilim hrekes içindir!

Muhtemelen bir önceki cmüleyi yanlış okudunuz.

Muhetlmen bunu da.

Yukarıdaki cümlelerde bazı kelimelerdeki harfler rastgele karıştırılmış ancak büyük ihtimalle bu cümleleri sorunsuz bir şekilde anlayabildiniz. Beynimiz o kadar hızlı ki, gördüğü kelime anlamsız olsa bile, gözümüzle bütün cümleyi taradığımızda bağlama en uygun ve daha önceden bildiği bir kelimeyi seçip boşluğu doldurdu bile.

2) The Skye Blue Café Wall

Sizce bu çizgiler birbirine paralel mi?

Victoria Skye isimli bir sanatçı tarafında yaratılan ve 2017 yılının en iyi yanılsamaları arasında gösterilen bu yanılsamada, eğimli olarak gördüğümüz çizgilerin hepsi aslında birbirine paralel. İlginç yanı ise bunu öğrendikten sonra bile çizgileri eğimli görmeye devam etmemiz.

3) Konfeti illüzyonu

Aşağıdaki resimde kaç farklı renkte daire görüyorsunuz? 4? 5?

Bu yanılsamada daireler farklı renkte görünseler bile aslında hepsi ayrı renkte. Değişen tek şey ise dairelerin etraflarındaki çubukların renkleri.

Beynimiz renkleri çevremizdeki canlıları ve objeleri birbirinden ayırt etmek için kullanır. Bu yüzden beynimiz cismin yansıttığı gerçek rengi algılayacak şekilde değil; gölge, etraftaki cisimlerin renkleri ve boyut gibi pek çok faktörü de için işine katarak algılayacak şekilde evrilmiştir. Bu durum bazen böyle garip yanılsamalar yaşamamıza neden olur.

4) Pirinç Dalgası Yanılsaması

Resme dikkatli bakın. Hareketi görüyor musunuz?

Bu yanılsama size bir gif gibi görünebilir ama aslında hareket sadece zihninizde. Resmi hareket ediyormuş gibi algılamamızın nedeni ise sarı elipslerin etrafındaki gölgelendirmeler ve dizilme şekilleridir. İnsanların yaklaşık %5’i ise ilginç bir şekilde bu yanılsamaya bağışıklık göstermektedir.

5) Eğik Yol Yanılsaması

İki resim arasındaki 7 farkı bulun! (Tabii varsa!)

Bu resimler aynı rayın farklı açılardan çekilmiş fotoğrafları gibi dursalar da, aslında ikisi de aynı fotoğraf. Böyle görmemizin nedeni beynimizin perspektif algısı ile ilgili. Bunu anlamak için öncelikle aşağıdaki resme bir göz atın:

2 boyutlu bu resimde raylar uzakta bir noktada birleşiyor gibi görünmesine rağmen, beynimiz günlük hayatta bu ve benzeri görüntülerle pek çok kez karşılaştığı için bu çizgilerin birbirine paralel olduğunu biliyor.

Şimdi de tekrar yanılsamaya bakalım.

Beynimiz, eğer fiziksel olarak aynı iki görüntü 2 boyutlu düzlem üzerinde paralel konumdaysa gerçekte birbirlerine paralel olamayacaklarını, bu nedenle de uzaklaştıkça birbirlerinden ayrılmaları gerektiğini düşünüyor ve bu yüzden açıları farklı algılıyor.

6) Açıklık/Koyuluk Yanılsaması

Tüm griler gridir.

Aynı kareyi iki farklı ortamda farklı renklerde görüyoruz. Konfeti yanılsamasında olduğu gibi çevrenin rengi objenin algıladığımız rengini belirliyor.

Beynimiz kare eğer çok koyu renk bir ortamdaysa karenin bu ortamda bu tonda görünebilmesi için oldukça açık bir renkte, kare çok açık renk bir ortamdaysa bu tonda görünebilmesi için oldukça koyu renkli olması gerektiğini düşünüyor.

7) Dinamik Ebbinghaus

Turuncu kare bir büyüyor bir küçülüyor mu?

Başka bir ödüllü yanılsama daha. Aslında ortadaki turuncu dairenin boyutu hiç değişmiyor. Renk algımızda olduğu gibi boyut algımız da çevredeki objelerin göreceli boyutları gibi çevreden gelen ipuçlarına tabi.

8) Hareketli Müller-Lyer Yanılsaması

Mavi ve kırmızı çubukların boyu her saniye uzayıp kısalıyor.

Bu yanılsamada beynimiz öyle algılamasa da mavi ve kırmızı çubukların boyutları aslında hiç değişmiyor, okların uçları yön değiştirdikçe çubukların da boyları kısalıp uzuyor gibi algılanıyor. Neden böyle gördüğümüzle ilgili pek çok teori var ancak kesin bir cevaba henüz ulaşılmış değil. Hatta herkes böyle mi görüyor, o bile tartışmalı.

9) Tren Yanılsaması

Bu tren hangi yöne gidiyor?

Ekran üzerinde sağdan sola mı, yoksa soldan sağa mı? Trenin ne yöne gittiği farketmez. Videoya yeterince uzun bakarsanız trenin gittiği yönü değiştirebilirsiniz. Birkaç denemeden sonra kolaylıkla yapabildiğinizi fark edeceksiniz.

Algımız duyu organlarımızın bize verebileceğinden çok daha fazlasını içerir. Özellikle buradaki gibi duyu organlarımızın sağladığı kanıtlar oldukça yetersiz olduğunda, durumu istediğimiz gibi algılayabiliriz. Tren geliyor da olabilir, gidiyor da.

10) Dönen Daireler

Aşağıdaki gife direk bakmıyorken, yani mesela bu yazıyı okurken, sarı ve kırmızı noktanın etrafındaki yuvarlaklar aynı yöne (saat yönünde) dönüyormuş gibi görünüyor.

Ancak gözünüzü noktalardan birine diktiğinizde birbirlerine ters yönde döndüklerini, daha ilginci ise gözünüzü bir noktadan diğerine odakladığınızda dönüş yönlerinin de değiştiğini görürsünüz.

Bunun nedeni hareketin merkezdeki ve çevredeki görüş alanımızda farklı algılanmasıdır.

11) Dönen Dansçı

Bu dansçılar hangi yöne dönüyor?

Eğer soldaki dansçıya bakıp, daha sonra ortadakine bakarsanız ortadaki dansçının da soldaki gibi saat yönünde döndüğünü fark edebilirsiniz. Eğer sağdakine baktıktan sonra ortadakine bakarsanız onun da sağdaki gibi saat yönünün tersine döndüğüne göreceksiniz.

Sağdaki ve soldaki dansçılarda hangi yöne döndüklerini anlamamız için gerekli ipuçları ve detaylar mevcut ancak ortadakinde bunların hiçbiri yok. Bu yüzden tren yanılmasında olduğu gibi ortadaki dansçıya baktığımızda her iki yöne de dönebildiğini görüyoruz.

12) Yıldızlı Gece

30 saniye boyunca üstteki gife bakın. Ardından hemen Van Gogh’un Starry Night (Yıldızlı Gece) isimli sanat eserine bakın.

Bu yanılsama motion aftereffect durumuna bir örnek. Bu durum, hareket eden bir görüntüye yaklaşık yarım dakika baktıktan sonra hareketsiz bir resme baktığımızda oluşan bir göz yanılsamasıdır. Hareketsiz resim hareket halindeki görüntünün tersi yönünde hareket ediyormuş gibi görünür.

Beynimiz bir hareketin yönünü anlamak için farklı sinir hücrelerinden gelen veriyi değerlendirir. Örneğin bir kuşun yukarı doğru uçtuğunu anlamak için yukarı yönü algılayan sinir hücrelerinden gelen sinyal ile aşağı yönü algılayan sinir hücrelerinden gelen sinyali karşılaştırır.

Yukarıdaki yanılsamada olduğu gibi saat yönünde dönen bir sarmala baktığınızda, bu yönü algılayan sinir hücreleriniz beyninize sinyal gönderir. Ancak birkaç saniye sonra yoruldukları için daha az sinyal göndermeye başlarlar ve bu arada saat yönünün tersini algılayan sinir hücrelerinden gelen sinyal ile aralarındaki denge bozulur.

Birden hareketsiz bir resme baktığımızda, bu yönü algılayan sinir hücrelerimiz tam ters yönü algılayanlara göre inhibe oldukları için hareketsiz bir resmi bile bir süre tam ters yönde hareket ediyormuş gibi algılarız.

Yazan: Kübra Çelikbaş
Düzenleyen: Meriç Öztürk

NöroBlog’u Patreon üzerinden desteklemek için: patreon.com/NoroBlog


Kaynaklar ve ileri okuma:

Görsel illüzyonların kaynağı Nautilus


Görsel İllüzyonlar Beynimizi Nasıl Kandırıyor?

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.