Her Şeyin Teorisi: Stephen Hawking ve ALS

Sadece 2 yıl ömrünüz kaldığını öğrenseydiniz aklınızdan geçen ilk soru ne olurdu?

Stephen Hawking’e bu soruyu yöneltmiş olsaydınız size vereceği cevap “Peki ya beynim?” olurdu. Bunu nereden öğrendim? Stephen Hawking ile ilgili bir filmden:

“Her Şeyin Teorisi”: Tüm Evreni Tanımlayacak Tek Denklem

Stephen Hawking’in hayatını konu alan film, Hawking’in Cambridge Üniversitesi’nde kozmoloji doktorası yaptığı yıllardan başlıyor. Aynı yıllarda yakalandığı hastalığın ALS (amiyotrofik lateral skleroz) olduğunu öğrendiğinde ise aklına; karşısına çıkacak fiziki engellerden önce, hayallerinin kaynağı beyninin bu hastalıktan ne kadar etkileneceği geliyor.

Tedaviye yönelik çok fazla çaba olsa da, ALS’in tedavisi hala yok. Bu moral bozucu bir durum olsa da hastalık her hastada hızlı gelişen bir ölüme yol açmıyor. Hastalığın daha yavaş gelişebileceğine, hastaların uzun süre aktif kalabileceğine, hatta yeni keşiflere imza atılabildiğine hep birlikte şahit olduk Stephen Hawking sayesinde.  

Çoğu insanın ‘kaybedilecek bir mücadele’ gözüyle baktığı Hawking’in ALS ile savaşı tahmin edildiğinden çok daha uzun sürdü. Hawking; ALS ile tanıştıktan 11 yıl sonra kara deliklerin yayması gerektiğini öne sürdüğü ‘Hawking Radyasyonu’ (Hawking Işınımı) ile ilgili makalesini yayınladı.

Zamanın Kısa tarihi (1988), Kara Delikler ve Bebek Evrenler (1993), Ceviz Kabuğundaki Evren (2001), filme de ismini veren Her Şeyin Teorisi (2002) ve daha birçok kitabını yitirdiği motor nöronlarına aldırmadan bilim severlerle buluşturdu Hawking.

Filmde ALS’nin nasıl günden güne ilerlediğine şahit olurken, Hawking’i canlandıran ve performansıyla Altın Küre Film Ödülleri’nde en iyi aktör ödülüne layık görülen Eddie Redmayne’in beyaz perdedeki başarısını izliyoruz.

BAFTA (British Academy of Film and Television) “En İyi İngiliz Filmi” ödülünü de kucaklayan filmin senaryosu, Jane Hawking’in “Travelling to Infinity: My Life with Stephen” adlı kitabından uyarlanmış. Ancak Jane Hawking’i filme ikna etmek senarist Anthony McCarten’ın 3 yılını, senaryoyu tamamlamak ise 10 yılını almış.

Filmin başarısını onaylayan yalnızca aldığı ödüller olmamış. Hawking filmi izledikten sonra yönetmen James Marsh’a gönderdiği mailde filmin bazı anlarında adeta kendini izlediğini belirtmiş.

ALS Nedir?

Beyin, istemli tüm davranışlarımızı kontrol eden tek merkezdir. Ancak bu merkezin kararlarını hayata geçiren kaslar olmadan istenilen davranış yalnızca düşünce düzeyinde kalacaktır. Düşüncenin günlük rutinimizde işlevsel hale gelmesi ancak beyin kontrolünde çalışan istemli kaslarla mümkündür. Bu kas grupları hayatımızdaki en temel fonksiyonların (çiğneme,yürüme, konuşma vs.) yürütülmesinde görevlidir.

Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS), bulunduğu ilk zamanlarda hastalığı keşfeden Fransız nörolog Jean-Martin Charcot’nun soyadıyla Charcot hastalığı olarak anılır. Motor nöron hastalığı olarak da bilinen ve istemli kas hareketlerini kontrol eden sinir hücrelerinin hasarlanmasıyla ortaya çıkan nadir görülen bir nörolojik hastalıktır.

ALS de diğer nörodejeneratif hastalıklar gibi ilerleyici ve hastanın olağan becerilerini gün geçtikçe kötüleştiren bir seyre sahip. Hastalık ilerledikçe kas hücrelerindeki hasar arttığından ileri derecede kas güçsüzlüğü, kas kütlesinde azalma ve çiğneme/yutkunmada güçlük gibi belirtiler artıyor.

ALS’nin Nedenleri Nelerdir?

ALS’de genetik önemli bir rol oynuyor. Hastalık %5 ila %10 oranında ebeveynlerden aktarılıyor. Hastaların geriye kalan büyük çoğunluğunda ise kesin olarak belirlenebilmiş bir neden yok. Olası nedenlere göz atacak olursak; çeşitli genetik mutasyonlar, kimyasal dengesizlik diyebileceğimiz beyinde bulunan ve kimyasal mesaj taşıma işlevi gören “glutamat” seviyelerinde yükseklik, hastanın bağışıklık sisteminin kendi kendine saldırıyor olması (otoimmünite) ve Alzheimer Hastalığı’ndan da hatırlayacağımız gibi bazı proteinlerin anormal birikimi öne çıkıyor.

ALS Tedavisi

Hastalığın nedenlerinin hala tam olarak belirlenememiş olması nedeniyle tedavisi konusu da gizemini koruyor. Kas gücündeki kaybı yavaşlattığı için destekleyici tedavi olarak ‘Riluzol’ adında bir ilaç kullanılıyor olsa da hastalığın kesin bir çözümü bulunmamakta. Hastaların bir kısmı 3-5 yıl hayatta kalabiliyorken bazıları 20 yıldan fazla hayatlarına devam edebiliyorlar.

Galileo’nun ölüm yıldönümünde doğan Stephen Hawking’i 2018’in 14 Mart’ında, tam da Albert Einstein doğum gününde kaybettik. Hawking adeta Hilary Putnam’ın düşünce deneyindeki kavanoza dönüşmüş bedeninden ayrılarak 76 yaşında dünyaya veda etti.

İlham veren hayatının filme dönüşmüş hali “Her Şeyin Teorisi” ise keyifle izlemek için siz NöroBlog okurlarını bekliyor.

İyi Seyirler…

NöroBlog’u Patreon üzerinden desteklemek için: patreon.com/NoroBlog

Yazan : Kadriye Petek

Düzenleyen : Oğuzhan Acet

Kaynaklar ve ileri okuma:

BBC News

Als Nedir?

Görsel: beyazperde.com Her Şeyin Teorisi (2014)

Anasayfamızdan daha fazla sinirbilim yazısına ulaşabilir, podcast ve videolarımıza erişebilirsiniz.