“Titreyen Felç”: Parkinson Hastalığının Kaşifi Dr. James Parkinson’un Hayatı (1755-1824)

Parkinson’un ünlü “Shaking Palsy” makalesinden (Kaynak: Wikimedia Commons)

1755 yılında İngiltere’nin Londra şehrinde doğan Dr. James Parkinson 1817 yılında yayınladığı “An Essay on the Shaking Palsy” (Türkçe: Titreyen Felç Üzerine Bir Deneme) makalesiyle sinirbilim tarihine damga vurdu.

Bu kitapta üç hastasından elde ettiği verilerle “titreyen felç” hastalığını tanımladı. Titreyen felç hastalığına “Parkinson hastalığı” isminin verilmesi ise bundan 60 yıl sonra gerçekleşti. Meşhur Fransız nörolog Dr. Jean-Martin Charcot “Parkinson hastalığı” ismini kullanan ilk doktor oldu ve bu isim günümüze kadar geldi.

Dr. Parkinson çok yönlü bir doktor ve bilim insanıydı

James Parkinson sadece “titreyen felç” üzerine çalışmadı. Doktor olan babasıyla birlikte kalbi duran bir insanı kardiyopulmoner resusitasyon (CPR) ile hayata döndüren iki insandan biriydi. Yıldırım çarpması vakalarını inceledi, dönemin ilgi çekici keşiflerinden elektriğin hayvan ve insan vücudu uzterine olan etkilerini inceledi. apandisit ve gut gibi hastalıklarla da ilgilendi. İlk apandisit ameliyatını yaptı. Çiçek aşısının mucidi Edward Jenner ile birlikte çalışarak kilisenin aşı karşıtlığına rağmen İngiltere’de büyük bir aşılama kampanyasına ön ayak oldu. Döneminin meşhur doktorlarından biriydi. Ancak tıp dışında alanlarla, özellikle jeoloji ve paleontoloji ile de ilgiliydi. Bu alanlarda çalışıp önemli kitaplar da yazdı.

Parkinson’un “Organic Remains of a Former World” kitabından bir Megatherium fosili (Kaynak: Wikimedia Commons)

Kral’a Ölüm! Yaşasın Fransız Devrimi ve Cumhuriyet!

Politik olarak da aktif olan Parkinson Fransız Devrimi’ni destekledi, İngiltere’deki krallık rejimini devirmek isteyen aydınlardandı. İngiltere Kralı 3. George’u öldürmek için tertiplenen bir suikast girişimine adı karışsa da kanıt yetersizliğinden cezasız kaldı.

Sanayi devrimiyle birlikte yeni kurulan şehirlerde sayıları gideren artan yoksul insanların haklarını savunan bir politikayı savunuyordu. Çocuk işçiliğine karşı çıktı. “Old Hubert” mahlasıyla yazdığı yazılarda sosyal reformları savundu ve herkese oy hakkı verilmesini istedi. Dönemin İngilteresi’nde ancak 2 pound üzerinde vergi veren yetişkin erkekler oy kullanabiliyordu. Kadınların, azınlıkların ve fakirlerin oy hakkı yoktu.

Dr. Parkinson 1824 yılında konuşma bozukluğuyla başlayan bir inme geçirdi ve 69 yasında hayata gözlerini yumdu. Fotoğrafın icadından önce öldüğü için arkasından hiçbir fotoğraf bırakmadı, hiçbir portresi de bulunamadı. Doğum günü olan 11 Nisan günü hala tüm dünyada “Dünya Parkinson Günü” olarak etkinliklerle kutlanıyor, bu sayede bir portresine bile sahip olmadığımız bu büyük sinirbilimcinin anısı yaşamaya devam ediyor.

NöroBlog’u Patreon üzerinden desteklemek için: patreon.com/NoroBlog

Not: Dr. Parkinson’un hayatı Ankara Üniversitesi Beyin Araştırmaları ve Uygulamaları Merkezi’nin(AUBAUM) 2019 Kasım konferansının da konusuydu. Prof. Dr. Cenk Akbostancı’nın Parkinson’un hayatını anlattığı konferansın videosuna AÜBAUM YouTube kanalından ulaşmak mümkün.

Kaynaklar ve ileri okuma:

Wikipedia ve Wikimedia Commons James Parkinson (İngilizce)

Ärzteblatt Berühmte Entdecker von Krankheiten: James Parkinson, Reformer und Rebell (Almanca)

AÜBAUMYouTube